Kuropatwa to mały ptak z rodziny kurowatych. Zobaczyć go można wśród łąk i pól, na których miedze porośnięte są drzewami i zaroślami. Taki krajobraz to ulubione miejsce życia kuropatwy. Szansa na jej spotkanie zwiększa się zimą – kuropatwy pozostają u nas przez cały rok. Zimą zbierają się w większe gromadki. Na białym śniegu są łatwiejsze do zauważenia.

Urok niepozornej szarości

Rozpoznanie kuropatwy nie jest trudne. Ma charakterystyczną sylwetkę kuraków – jest krępa, beczułkowata, z krótkim ogonem i skrzydłami. Jest szarobrązowa. Uroku dodaje jej jasna rdzawo-pomarańczowa plama na czole, wokół oka, na policzkach i spodzie głowy. Szyja i pierś są szare. Odcina się od nich ciemniejszy wierzch ciała oraz boki i skrzydła z brązowymi pręgami. Na brzuchu widoczna jest ciemna plama, wyraźniejsza u samców, u samic zwykle mniej wyraźna i podzielona na mniejsze plamki.

Kuropatwę trudno wypatrzeć wśród traw, fot. E. Dunne

Życie rodzinne

Kuropatwa lubi życie gromadne. Poza okresem, kiedy składa i wysiaduje jaja, żyje w grupach rodzinnych, liczących od kilku do kilkunastu osobników. Jest to zwykle para starych ptaków i młode. Od późnej jesieni grupy te mogą łączyć się w większe stadka, którym łatwiej jest przeżyć zimę.
Gniazdo kuropatwy to dołek na ziemi, wyścielony suchą trawą, osłonięty gałęziami lub zaroślami. Samica składa w nim na początku maja całkiem sporo, bo od 10 do 20 jaj (najwięcej to 29!). Pisklęta, pokryte żółtobrązowym puchem, już po kilku godzinach mogą biegać i pod opieką rodziców zbierać pokarm.

Kuropatwy to ostrożne ptaki. Zwykle kryją się w zbożu, wśród upraw. Jedzenia szukają w dzień – nasion zbóż, traw i ziół, pędów roślin. Pisklęta karmione są owadami, żyjącymi wśród zbóż. Im są starsze, tym zjadają więcej roślinnego pokarmu. Nad bezpieczeństwem grupy czuwa samiec (kogut) – co jakiś czas unosi czujnie głowę i daje znak o niebezpieczeństwie. Zaniepokojone kuropatwy startują pionowo w górę, czasami wprost spod nóg intruza, na wysokość kilku metrów, poczym przelatują niewielką odległość i zapadają w inne miejsce w trawie. Znacznie chętniej poruszają się pieszo niż latają.

Kuropatwa, ryc. archiwum OTOP

Niełatwe życie kuropatwy

W ostatnich latach trudniej spotkać kuropatwy, jest ich mniej. Żyje się im trudniej, ponieważ ubywa miejsc, które są im potrzebne do życia. Kuropatwy najlepiej się czują w tradycyjnym krajobrazie wiejskim, gdzie niezbyt obszerne pola i uprawy poprzecinane są miedzami i zakrzaczonymi  nieużytkami. Śródpolne zarośla i przydroża urozmaicają ich siedliska, dają osłonę przed niebezpieczeństwem i wzbogacają ich jadłospis. Wieś i gospodarowanie na wsi przez ostatnie lata mocno się zmieniło. Małe pola wypierane są przez wielkoobszarowe gospodarstwa, zaorywane są miedze, wycinane śródpolne zarośla. Stosowanie chemicznych preparatów przeciwko owadom i chwastom zmniejsza też ilość pokarmu kuropatw. Ptaki radzą  sobie z tymi problemami w różny sposób. W poszukiwaniu miejsca nadającego się do życia pojawiają się nawet na podmiejskich ogródkach działkowych.

Naturalne zagrożenie dla kuropatw to ostre i śnieżne zimy, kiedy pokarm jest trudny do wydobycia spod warstwy zmrożonego śniegu. W takie zimy zdarza się, że kuropatwy podchodzą ostrożnie pod gospodarstwa wiejskie w poszukiwaniu czegoś do jedzenia. Teraz trzymają się w wiekszych grupach. Jeśli mieszkacie w okolicy pól i łąk, miejcie oczy szeroko otwarte. Może i wam uda się zobaczyć stadko tych ptaków.

Kuropatwy na śniegu, fot. Grzegorz Leśniewski