Zima może jeszcze trochę potrzymać. A jednak luty to czas kiedy pojawiają się u nas pierwsi wiosenni przybysze. Jednym z pierwszych odważnych jest żuraw. Ten najwyższy wśród żyjących u nas ptaków wraca do Polski z zimowiska od lutego do początków maja.

Żuraw to wyjątkowej urody ptak. Wysoki, o wyprostowanej sylwetce, z małą głową, osadzoną na długiej smukłej szyi. Czerwona plamka na głowie żurawia to miejsce, gdzie skóra pozbawiona jest piór. Pełen godności wygląd nadają mu długie zakończenia lotek, które przy złożonych skrzydłach wyglądają jak strusiowaty, napuszony ogon. Żuraw wygląda naprawdę godnie, zwłaszcza kiedy porusza się wolno, uważnie stawiając długie nogi.

Żuraw to urodziwy ptak fot. Paweł Wacławik

Żuraw (łac. Grus grus) ma się w Polsce całkiem dobrze. Płochliwy i nieufny, niegdyś wybierał na lęgi niedostępne, zaciszne mokradła i torfowiska. Rzadko można było go zobaczyć. Ostatnio zmienił swoje zachowanie – przyzwyczaił się do obecności człowieka, a nawet nauczył się korzystać z dobrodziejstw, które oferuje mu sąsiedztwo siedzib ludzkich. Dzięki temu jego los się poprawił. W ostatnich latach nierzadko można zobaczyć żurawie, żerujące na polach rolników. Często do założenia gniazda wystarcza mu skrawek mokrego lasu, czy zarośla w sąsiedztwie łąk. Liczniej żurawie występują w Polsce północno-wschodniej i w Wielkopolsce.

Żuraw może przylecieć do nas, kiedy na polach i łąkach leży jeszcze warstewka śniegu. Radzi sobie wyjadając młode pędy oziminy. W locie mniej doświadczeni obserwatorzy często mylą żurawia z bocianem. Zdarza się słyszeć, że ktoś widział wiosną klucz lecących bocianów. Mylne to spostrzeżenie ! Żurawie lecą w grupach, uformowanych w klucze. Bociany nigdy. Żurawie odzywają się przy tym charakterystycznym, trąbiącym głosem, który nazywamy klangorem.

Żurawie wracają wczesną wiosną fot. Krzysztof Kraczkowski

To podobieństwo żurawia z bocianem dotyczy jedynie cech zewnętrznych i sposobu żerowania. Gatunki te należą to zupełnie innych rzędów! Na podstawie podobieństwa cech anatomicznych wykazano większe pokrewieństwo żurawia z dużo mniejszą łyską, czy też derkaczem, zaliczając je do jedngo rzędu żurawiowych.

Zaloty czas zacząć …

Po przylocie para żurawi zajmuje swoje terytorium. Im lepsze, tym łatwiej będzie wychować młode. Żurawie zaczynają piękny taniec godowy, którego widok zapiera obserwatorom dech w piersiach. Ptaki krążą wokół siebie z rozpostartymi skrzydłami, wykonują niespodziewane wyskoki i głębokie skłony, podrzucają w górę kępki traw. Z upływem czasu to widowisko powtarza się coraz rzadziej, aż zanika zupełnie, co znaczy, że ptaki zajęły się gniazdem i wysiadywaniem jaj.

Tańce czas zacząć ... fot. Henryk Janowski

Zobaczyć i sfotografować taniec żurawi to gratka dla każdego fotografa-przyrodnika. Nie jest to jednak łatwe, wymaga wytrwałości, żurawie są bowiem płochliwe i nie pozwalają podejść się zbyt blisko.

Gniazdo żurawia to kopiec z trzcin i traw. W gnieździe są zwykle dwa jaja. Maluchami do czasu opanowania przez nie umiejętności latania zajmują się oboje rodzice. Trwa to ok. 65-70 dni od wyklucia. W czasie wodzenia młodych dorosłe ptaki całkowicie zmieniają lotki, w związku z czym tracą na ten czas zdolność do lotu. W tym samym więc momencie zarówno nielotne młode, jak i ich rodzice przebywają w bezpiecznym, w miarę ukrytym miejscu. Młode ptaki uzyskują dojrzałość płciową w wieku od 4 do 6 lat.

Młody żuraw fot. Henryk Janowski

Czas odlotu

Przed odlotem (październik-listopad) grupy żurawi zbierają się na zlotowiska, liczące czasami ponad dwa tysiące osobników. Na zlotowiskach żurawie, tańcząc i nawołując się, łączą się w pary i odlatują grupami aż do końca jesieni. Zimowiska żurawi znajdują się w zachodniej Europie – we Francji i na półwyspie Iberyjskim, oraz w północno-wschodniej Afryce. Największe u nas zlotowiska żurawi znajdują się w północnej Polsce. To na przykład Bagna Nietlickie na Mazurach, Bielawskie Błota w okolicach Władysławowa, czy Dolina Dolnej Odry (między Kostrzynem a Zalewem Szczcińskim).

Dziś liczebność żurawia nie budzi u nas obaw o jego kondycję. Dobrze jednak śledzić losy tego ptaka i poświęcić mu więcej uwagi. Nie tylko ze względu na jego wielką urodę oraz widowiskowe zwyczaje godowe.

HR